Wat hebben we bereikt?
Friese Energietafel
Op 10 december 2024 is de Energievisie van Friesland vastgesteld, waarin er een gezamenlijk beeld wordt gemaakt van de balans tussen, vraag, aanbod, opslag en conversie van verschillende energiebronnen. Op basis van deze energievisie kan er beter geprioriteerd worden en zal er een langetermijnagenda opgesteld worden met projecten die de netcongestie oplossen. Dit betekent voor de gemeente dat we op basis van deze input passend beleid opstellen.
Netcongestie
Het probleem van netcapaciteit speelt niet alleen op nationaal niveau voor het hoogspanningsnet, maar ook op lokaal niveau. Zo heeft Liander november 2024 een vooraankondiging gedaan van netcongestie op onderverdeelstation Lemmer, waarbij de verwachting is dat dit op z’n vroegst in Q2 2033 is opgelost. De Fryske Marren heeft frequent ambtelijk en bestuurlijk overleg met Liander hierover. Door periodiek overleg dienen we de belangen van DFM optimaal.
380KV Hoogspanningsnet
In heel Nederland is er sprake van netcongestie. Om deze congestie te beperken wordt er een nieuw hoogspanningstracé van TenneT gerealiseerd tussen Ens en Vierverlaten. Bij de keuze van het tracé wordt er gekeken naar bestaande infrastructuur zoals snelwegen en bestaande hoogspanningstracés.
De verwachting is dat het nieuwe tracé deels door De Fryske Marren gaat lopen. De Fryske Marren is zowel ambtelijk als bestuurlijk betrokken bij dit traject. Hierbij zet De Fryske Marren zich in voor het belang van haar inwoners en bedrijven. Er wordt geïnventariseerd welke consequenties de verschillende tracés hebben voor DFM.
In eerste instantie is de verbinding tussen Vierverlaten en Ens bedoelt voor transport zonder aftakkingen. Het aantakken van tussenliggende interessante objecten zoals onderstations en energiecentrales kunnen in de toekomst mogelijkheden bieden voor regionaal transport van elektriciteit. De Fryske Marren en andere betrokken gemeenten gaan zich inzetten om de nut en noodzaak van aantakking van het nieuwe tracé onder de aandacht te houden bij TenneT en concrete mogelijkheden te delen.
Batterijen
De provincie werkt met de FET aan een provinciaal batterijbeleid. December 2024 lag hier vanuit de provincie een concept beleidsdocument dat door gemeenten wordt beoordeeld. Met het beleidsdocument wordt ernaar gestreefd om een eenduidig beleid te hanteren voor batterijprojecten, zodat het voor aanvragers duidelijk is welke vereisten er zijn voor een vergunningaanvraag en op welk moment deze aanvraag noodzakelijk is. Hoewel niet alle categorieën vergunningplichtig zijn, zijn er voor alle categorieën aandachtspunten en uitgangspunten opgenomen in het conceptbeleid.
De elektriciteitsmix wordt volatieler door meer variabele energiebronnen zoals zon en wind, wat leidt tot een mismatch tussen aanbod en vraag. Batterijen kunnen deze ongelijktijdigheid oplossen door vraag en aanbod in de tijd te balanceren en bieden flexibiliteit aan het elektriciteitssysteem, waardoor ze een belangrijke rol vervullen.
Regioanalyse
Gemeente De Fryske Marren en gemeente Heerenveen delen samen het onderstation in Oudehaske. Middels de regio-analyse is gekeken naar de plannen van beide gemeenten (wonen, industrie, aardgasvrije woonwijken, mobiliteit etc) en de impact op het energienetwerk.
De algemene conclusie uit de analyse is dat om netcongestie te verhelpen, uitbreiding van het elektriciteitsnet nodig is, maar de doorlooptijden zijn lang en er is een tekort aan personeel en materiaal. Voor verduurzaming tot 2035 is flexibele afstemming van vraag en aanbod van elektriciteit essentieel, zodat de transportcapaciteit niet overschreden wordt. Daarnaast zijn netverzwaringen noodzakelijk. Er zijn kansen om flexibel om te gaan met het elektriciteitsnet door samenwerking tussen gemeenten, bedrijven en netbeheerders. Warmtenetten kunnen de gebouwde omgeving in stads- en dorpskernen ondersteunen, waardoor het elektriciteitsnet minder belast wordt. De realisatie van deze warmtenetten is echter onzeker, maar er zijn opties in alle sectoren om de impact op het elektriciteitsnet te verlichten.
In de analyse wordt aan de hand van knelpunten inzichtelijk waar uitbreiding en versterking van het netwerk op termijn noodzakelijk is. Inzicht in de toekomstige knelpunten zorgt ervoor dat Liander hier tijdig op kan inspelen en uitbreiding van het netwerk kan plannen.
Context en achtergrond
Het klimaatakkoord stelt dat de gemeente in 2050 klimaatneutraal is. In 2021 en 2022 zijn het duurzaamheidsprogramma en de warmtevisie vastgesteld. Vanuit het vastgestelde beleid is de gemeente op provinciaal niveau betrokken bij de inrichting van het toekomstige energiesysteem.
Trends en ontwikkelingen
Op 10 december 2024 heeft de Eerste Kamer ingestemd met de Energiewet. De nieuwe energiewet biedt meer mogelijkheden om problemen met het volle elektriciteitsnet aan te pakken, bijvoorbeeld door bestaande ruimte op het net slimmer en flexibeler te kunnen gebruiken (vraagrespons; congestiemanagement) en meer mogelijkheden te bieden voor gezamenlijk gebruik van een aansluiting (cable pooling). Daarnaast creëert de wet nieuwe mogelijkheden voor mensen en bedrijven om zelf actief te worden op de energiemarkt, bijvoorbeeld via energiegemeenschappen die de door leden geproduceerde elektriciteit verkopen en leveren.